Bron: www.bndestem.nl

 

Broese & Peereboom bestaat 225 jaar

 

 

Sinds de sluiting van stomerij en brouwerij is drukkerij nummer 1.

Het oudste bedrijf van Breda is jarig.

 

 

Koninklijke Broese & Peereboom bestaat 225 jaar. De - hoogstwaarschijnlijk - oudste drukkerij van Brabant viert haar verjaardag pas na de zomer, maar het feit ligt er al. Tien jaar geleden moest Broese & Peereboom nog twee, veel oudere bedrijven laten voorgaan. Toen stond aan de Marksingel de uit 1623 stammende Wasserij De Zon nog overeind en aan de Ceresstraat de brouwerij, die haar start als De Drie Hoefijzers in 1628 maakte. Maar sinds die voor veel Bredanaars onvoorstelbare bedrijfssluitingen, in respectievelijk 2003 en 2004, heeft Broese & Peereboom de oudste papieren.

 

Twee en een kwart eeuw is natuurlijk ook geen peulenschilletje. 1784 - dan praten we over een wereld zonder Napoleon. Niet dat de Fransen nog lang op zich lieten wachten, toen Willem van Bergen (1765-1818) van de Grote Markt eenmaal in zaken was gegaan. Nog niet eens meerderjarig, begon de getalenteerde koopmanszoon in 1784 een drukkerij annex boekhandel aan de Tolburgstraat 16. Om als protestant de concurrentie aan te gaan met Bredaas enige drukker, de rooms-katholieke Willem Oukoop. De nieuwkomer deed het zakelijk al snel beter dan de officiële stadsdrukker en in 1792 bracht hij Bredaas eerste nieuwsblad, de Bredasche Courant, uit. Elke zaterdag twee kantjes folio. Met zijn pro-Franse signatuur en de dito leus Vrijheid en Gelijkheid, gooide Van Bergens krant meteen een actuele knuppel in het politieke hoenderhok van prinsgezinden en patriotten. Het volgende jaar sjouwde het Franse leger al door de Bredase straten, voor een kortstondige bezetting. Na hun (voorlopige) vertrek bleef het roerig in de stad en de spraakmakende jonge uitgever schortte zijn krantenactiviteiten op tot na de Franse Tijd (1814). Intussen werkte Van Bergen zich als drukker-boekhandelaar én als veilingmeester op tot invloedrijk notabele. Hij verplaatste zijn bedrijf al snel naar de Grote Markt (nr. 21) en verkaste daar in 1816 naar het pand De Beer (nr. 33), waarin de onderneming tot 1967 gehuisvest zou blijven. Al op 53-jarige leeftijd stierf de kleurrijke Van Bergen, in 1818.

 

De eerste naamgever van de onderneming liet nog acht jaar op zich wachten. De Groningse predikantenzoon Petrus Rudolphus Broese (1800-‘52) nam de drukkerij-boekhandel met geld van zijn vermogende halfbroer over in 1828, het eerste jaar van de Koninklijke Militaire Academie. Broese haalde de officiersopleiding als zijn belangrijkste klant binnen en sindsdien zou de KMA gedurende pakweg anderhalve eeuw goed blijven voor tachtig procent van de bedrijfsomzet. De Militaire Spectator geldt als de belangrijkste uitgave van die periode. De Belgische Opstand van 1830-‘39 betekende een tweede forse duit in het zakje van Broese en Comp, dat behalve de Bredasche Courant ook boeken en prenten uitgaf en een leenbibliotheek exploiteerde. Er werkte een toenmalig recordaantal van dertig man personeel. De drukkers draaiden werkdagen van 18 à 20 uur. De drie generaties van de lutherse familie Schleijer, die de onderneming - na Broese’s eveneens voortijdige dood in 1852 - naar de 20e eeuw zouden leiden, bleven de naam Broese en Comp voeren. Ook toen het bedrijf in 1902 in een naamloze vennootschap werd omgezet. Van de persen rolden - behalve de krant (sinds 1905 als dagblad) en de Militaire Spectator - ook nog steeds de Cadetten Almanak en de Concordiagids. Willem van Bergens Bredasche Almanak werd in 1902 omgedoopt tot het in vakkringen nog altijd spreekwoordelijke Broese’s Jaarboekje, een soort Bredase variant op de Enkhuizer Almanak.

 

In 1920 duikt dan eindelijk de tweede familienaam in de bedrijfsnaam op. Boekhandelaar P. van der Linden verkocht dat jaar zijn goeddraaiende winkel P.C.G. Peereboom (Grote Markt 5) aan zijn boekdrukkende buurman. Met trots benadrukte de nv dat ze nog altijd “de enige protestantse boekhandel en drukkerij in Breda” was. Toch kwam Broese & Peereboom maar moeizaam de vooroorlogse crisisjaren door. Wegens de concurrentie van zeventien plaatselijke vakgenoten, sloot de onderneming in 1938 zelfs zijn boekhandel, alsook de uitgeverij. De Bredasche Courant bleef wel verschijnen, zij het tijdens de oorlogsjaren - althans formeel - als Bredase editie van het Rotterdams Nieuwsblad. Aan zijn contacten met de illegaliteit hield Broese & Peereboom een langdurige drukorder van het (na de oorlog legale) dagblad Trouw over. Het eigen dagblad werd in 1947 aan het Rotterdams Nieuwsblad verkocht. De Bredasche Courant zou nog tot eind ‘67 blijven verschijnen (toen het opging in Dagblad De Stem), maar Broese & Peereboom was - na 156 jaar - niet langer courantier. Zoals het bedrijf eerder geprofiteerd had van de laat-19e-eeuwse industriële expansie, zo kreeg het na de oorlog opnieuw de wind in de rug. Het opbloeiende bedrijfsleven kreeg een steeds grotere behoefte aan (reclame)drukwerk en de navenant florerende drukkerij barstte uit zijn binnenstadsbehuizing. In 1967 verhuisde Broese & Peereboom naar het Zusterveld, breidde uit in ‘73, verwierf in 1975 het predikaat Koninklijk. En was genoopt in 1981 naar een weer groter complex - het huidige - aan het Spinveld uit te wijken. En ook daar is recentelijk weer 2000 vierkante meter bijgebouwd. Hier draaien nog steeds de imposante Heidelberg-persen drukwerk voor banken, verzekeraars, overheid en multinationals.

 

De technologische revolutie van de afgelopen vijftien jaar is ook aan Koninklijke Broese & Peereboom niet voorbijgegaan. Door de voortschrijdende automatisering gaan de ontwikkelingen - net als de computergestuurde persen - steeds sneller. Elke drie jaar vraagt het hypermoderne machinepark om vernieuwing. Het drukkersvak is zijn ambachtelijke karakter allang verloren. “Als je er niet aan meedoet, ben je weg,” weet directeur Wim Merkx, die in 1993 in het bedrijf kwam. Behalve kranten en magazines, drukt zijn negentig werknemers tellende bedrijf alles vanaf 70-grams papier, al wordt er ook werk uitbesteed. Sinds 2006 zijn alle (opgekochte) dochterbedrijven Hoenke Prepress, Blom-Jeuken, Louis Vermijs én de vestigingen Rotterdam en Eindhoven onder het ene dak aan het Spinveld geconcentreerd. Het woord drukkerij is vrij onlangs uit de firmanaam geschrapt. Te ‘beperkend’ in het digitale tijdperk, vindt Bredaas oudste bedrijf.

 

 

 

Zie ook:

 

 

 

3 april 2009

 

Home

 

 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 



 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

stats count


 

BREDA-EN-ALLES-DAAROMHEEN