Bron: BN-DeStem

 

De taal van de emotie

 

 

eric clapton

 

Eric Clapton

 

 

Iedereen heeft zijn eigen herinneringen bij muziek. Volgende week tijdens de Top 2000 zullen er velen langskomen. Muziek als de blikopener van het geheugen. “Wat ik dolgraag wil onthouden, vergeet ik. Waarom is dat? En ik durf het bijna niet te zeggen, maar ik ken liedjes van Nico Haak uit mijn hoofd. Oh Foxy Foxtrot met je elastieke benen!,” zegt cabaretier Theo Maassen in Ruwe Pit. Het is jammer voor Theo Maassen, maar de wetenschap heeft nog geen duidelijk antwoord op zijn vermakelijke vraag. Onderzoek naar het verband tussen muziek, emotie en geheugen staat wereldwijd nog in de kinderschoenen. Muziek is een effectieve drager van herinneringen. Dat is elk jaar duidelijk terug te horen in de verhalen van de luisteraars van de Top 2000, gebundeld in het verhalenarchief op de website van het radioprogramma. Zo is iemand bij de eerste klanken van Lola van The Kinks weer zo dolverliefd als in 1975, een ex-militair voelt bij Brothers in Arms van de Dire Straits weer alle spanningen van zijn tijd in Irak. “Door naar muziek te luisteren, leren we met onze gevoelens om te gaan,” zegt muziek- en cognitiewetenschapper Henkjan Honing van de Universiteit van Amsterdam. Hij verzorgde deze week het Spinozadebat in Den Haag. “Zoals leeuwen met elkaar spelen om te leren vechten, zo is muziek een middel om onze emoties te ontdekken en onze kennis te verkennen. Het biedt tevens troost en het helpt om te begrijpen wie we zijn. Door het speelse karakter is muziek vaak effectiever dan tekst of beeld.”

 

Muziek kan heel heftige emoties veroorzaken, het kan zelfs tot tranen roeren. We huilen het meest om liedjes waarin de (eindige) relatie tussen ouder en kind wordt bezongen. Een verschijnsel dat ook wel de ‘akoestische navelstreng’ wordt genoemd. Zo luiden de eerste conclusies van promotie-onderzoek van Anja Laan aan de Universiteit van Tilburg. Uit het onderzoek onder 3.000 mensen werd een top-10 samengesteld van snotternummers. Op nummer 1 staat Papa van Stef Bos, op 2 Avond van Boudewijn de Groot en op 3 Geen kind meer van Karin Bloemen. Andere tranentrekkers zijn Tears in Heaven van Eric Clapton en De Vlieger van André Hazes. Zowel tekst als melodie zijn duidelijk van invloed op de mate van emotie. Vrouwen huilen het hevigst bij Marco Borsato (vooral bij Afscheid nemen bestaat niet), mannen raken eerder geëmotioneerd door Pink Floyd en Dire Straits.

 

Muziek wordt ook wel de taal van de emotie genoemd. Maar pas sinds de jaren negentig zijn psychologen en neurologen bezig om antwoorden te vinden op de vragen over de impact van muziek. Ook de bekende neuroloog Oliver Sacks kwam vorig jaar in zijn boek Musicofilia tot de conclusie dat we veel verbanden nog niet hebben blootgelegd. Sacks beschrijft mensen die aan zo'n ernstig geheugenverlies lijden dat ze niets meer van hun persoonlijke leven weten, behalve de muziek die er een rol in speelde. De precieze achtergronden hiervan zijn nog niet bekend. Muziek kan diepgelegen emoties oproepen. Want muziek is een soort geheugen dat het langst actief blijft, weet Sacks. Niet voor niets boeken muziektherapeuten zulke grote successen bij mensen met dementie. Oliver Sacks: “Vertrouwde muziek fungeert als een soort Proustiaans geheugenmiddel dat emoties en associaties oproept die al lang vergeten waren en de patiënt weer toegang geeft tot stemmingen en herinneringen, gedachten en werelden die ogenschijnlijk volkomen verloren waren gegaan. Gezichten krijgen uitdrukking wanneer de oude muziek wordt herkend en de emotionele kracht ervan wordt gevoeld.” Een Australische muziektherapeute zei hierover: “In het begin dacht ik dat ik amusement verschafte, maar nu weet ik dat ik als blikopener voor het geheugen van mensen fungeer.” Er zijn ook nummers die, tegen je wil, dagenlang in je hoofd blijven spoken. Honing deed onderzoek naar deze zogeheten oorwurmen. Bekende voorbeelden zijn Heb je even voor mij? van Frans Bauer en De Vogeltjesdans. Oorwurmen zijn liedjes met een simpele muzikale structuur, veel herhalingen en een onverwachte wending. Juist op het moment dat het liedje afwijkt van het verwachtingspatroon blijft het in ons hoofd haken. “Je hersenen krijgen iets dat ze niet verwachten en gaan het daarom eindeloos herhalen.”

 

De oplossing? “Uitzingen tot het eind. Als je de muzikale structuur helemaal afluistert, lost de harmonische spanning in je hersenen op. Of je luistert naar iets ingewikkeldere muziek, daar raak je het vanzelf kwijt.” Dat een liedje een oorwurm wordt, ligt vooral aan het ritme en de melodie. Hoewel sommige reclame-jingles erin slagen bij grote groepen mensen in het hoofd te blijven plakken, is er geen gouden formule voor een nummer dat altijd bij iedereen blijft hangen. “En dat is maar goed ook,” zegt Honing. “Dan was er al lang een bedrijf geweest dat een machientje maakt dat continu oorwurmen produceert. Hadden zij een kas-kraker, dan zaten wij met z'n allen continu met hetzelfde deuntje in ons hoofd.”

 

 

-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-

 

 

Fonografisch geheugen

 

muzieknoten

 

Een hoogleraar neurobiologie had een bijzonder studente J., wier antwoorden bij een examen hem verdacht bekend voorkwamen. Even later dacht hij: Geen wonder dat haar antwoorden me bevallen, ze was mijn colleges woordelijk aan het citeren. Om haar te vertellen wat ik dacht van bedrog en plagiaat riep ik haar de volgende dag bij me. Maar ergens klopte er iets niet. J. had niets van een bedriegster. Dus toen J. mijn kamer binnenkwam, vroeg ik: “Heb je soms een fotografisch geheugen?” Ze antwoordde heel opgewonden: “Ja zoiets. Ik kan alles onthouden zolang ik het op muziek zet.” “Toen zong ze uit haar hoofd hele stukken uit mijn colleges terug (en nog erg charmant ook). Ik was met stomheid geslagen.” Studente J. had geen fotografisch maar een fonografisch geheugen.

 

Uit: Musicofilia - Oliver Sacks

 

 

 

20 december 2008

 

Home

 

 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 



 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

stats count


 

BREDA-EN-ALLES-DAAROMHEEN