Esch in beeld

 

 

IMG_5619

 

Esch

(Foto: 18 juli 2013)

 

 

Esch is een dorp in Noord-Brabant, en sinds 1996 onderdeel van gemeente Haaren.

Voor die tijd was Esch een van de kleinste zelfstandige gemeentes in Noord-Brabant.

Binnen de bevolking van Esch waren er meerdere voorkeuren voor samengaan met andere gemeenten: ofwel Boxtel of Vught ofwel Haaren.

De keuze voor Haaren is mede ingegeven door een langer bestaande ambtelijke samenwerking met de toenmalige gemeentes Haaren en Helvoirt,

welke beide ook zijn opgegaan in de nieuwe gemeente Haaren.

 

 

Geschiedenis:

 

Esch ligt op een zandige hoogte in het landschap.

Het gebied was al bewoond in de Late Bronstijd, tussen de 12e eeuw v.Chr. en 50 n.Chr.

Daarnaast werden er veel voorwerpen uit de Romeinse tijd gevonden nabij twee Romeinse villa’s,

waarschijnlijk vanwege de geografische ligging bij een punt waar de Essche Stroom en de Kleine Aa samenkomen.

De zeven Romeinse graven in Esch worden gerekend tot de categorie van de zogeheten tumulusgraven, uit de periode circa 175 tot 250 na Christus.

De graven bevonden zich op de Kollenberg en op een terrein aan de Haarenseweg met de naam Hoogkeiteren.

Zie Opgravingen te Esch.

Het dorp is dan ook bekend door de tussen 1950 en 1961 blootgelegde grafheuvels uit de Romeinse tijd.

Later ontwikkelde zich geleidelijk een lintvormige nederzetting op een oeverwal langs de Essche Stroom met twee beekovergangen:

één richting Haaren en één richting Vught.

 

In de Middeleeuwen behoorde Esch tot het Kwartier van Oisterwijk van de Meierij van ‘s-Hertogenbosch.

Het beschikte over een eigen schepenbank.

Groot was de plaats nooit.

In 1438 waren er ongeveer 250 inwoners, in 1815 waren dat er 324 en in 1870 waren er 500 inwoners.

In 1955 waren er 1000 en in 1971 waren er 1500 inwoners.

Toen de gemeente in 1996 werd opgeheven waren dat er 1.959.

 

Tussen 1450 en 1500 werd de gotische Sint-Willibrorduskerk gebouwd.

De middeleeuwse toren hiervan is bewaard gebleven.

De kerk werd in 1856 door een neoclassicistische kerk vervangen en deze werd op haar beurt in 1927 door de huidige kerk vervangen.

Esch had echter reeds vóór de 15de eeuw een kerk.

Op 23 mei 1301 bevestigde hertog Jan II van Brabant, dat de lieden van de “parrochie de Eske” vanouds een jaarlijkse cijns betaalden

over de gemene gronden, die “Craiebrouch, Asghbruuc en Coye” werden genoemd.

 

In 1491 werd het Mannengasthuis gesticht dat tot 1953 dienst heeft gedaan.

In 1501 werd Kasteel Baarschot gebouwd. Van dit slotje is nog een deel aanwezig in een hoeve.

 

Ten zuiden van de Kouterakker, maar aan de noordzijde van de Essche Stroom, lagen vroeger drie omgrachte huizen:

Zwanenburg, Koolwijk (bij de Koolakker) en Ruiting.

Op Zwanenburg (Swaenenborch), dat grenst aan Ruiting, werd in 1970 de pannenbakkerij uit de Romeinse tijd ontdekt (oudste vermelding 1579).

Huis de Ruiting (Ruutdonc, Rudonc, Ruydonck, Roudonck, Ruytingh) wordt voor het eerst vermeld in 1386.

Andere omgrachte huizen met visserijrechten waren: een boerderij aan de Eschervoort (vermeld voor 1655), het Oude Mannengasthuis,

De Spanckert, Baerschot en huis De Leeuwenborg.

De veldnaam Kouter (Kouterken, Heikouteren of Kouteren, Kouteracker) met een oudste vermelding in 1397

is vermoedelijk van Romaans-Merovingsch oorsprong.

Op de Kouterakker werd in een veel ouder urnenveld de vier rijke tumulusgraven ontdekt.

 

In 1856 kwam er een raadhuis, nadat voordien een aanbouwtje aan de kerktoren als zodanig dienst deed.

In 1969 werd de aanliggende burgemeesterswoning bij het raadhuis getrokken en kwamen er andere voorzieningen in het oude raadhuis.

Uiteindelijk werd er nog een raadszaal en een politiepost in het oude raadhuis gebouwd totdat in 1996 de gemeente werd opgeheven.

 

Esch heeft tussen 1892 en 1935 een eigen station gehad aan de spoorlijn Utrecht-Boxtel.

Het gebouw zelf stamde al van 1860 en heeft tot 1970 bestaan.

 

In 1895 werd de eerste steen gelegd voor het klooster Sancta Monica en in 1896 trokken de Witte Zusters in dit gebouw,

dat was ontworpen door de Boxtelse architect J. de Vries-Paddenburg.

Later werd hier nog van alles bijgebouwd, het laatst in 1977 toen het Afrikapaviljoen werd gebouwd.

In 2005 werd het klooster verlaten en opgekocht door een projectontwikkelaar.

In 2012 is het klooster in gebruik genomen als appartementencomplex en zijn in het park 24 eengezinswoningen gebouwd,

op de plek van het vroegere Afrikapaviljoen.

 

 

Bezienswaardigheden:

 

Het Mannengasthuis op het goed "Emerhorst" is bij testament 1491 gesticht door Maarten van Elmpt en zijn vrouw Ida Roetaert.

In 1803 is het toenmalige rijksmonument herbouwd.

Het bevindt zich aan de Haarenseweg en heeft tot 1953 dienstgedaan als behuizing voor zes bejaarde mannen.

Ondanks enkele verbouwingen is het goed bewaard gebleven.

 

Sint-Willibrorduskerk uit 1927.

De kerktoren stamt uit de tweede helft van de vijftiende eeuw.

De pastorie naast de kerk werd in 1873 gebouwd, ter vervanging van oude pastorie en voormalige schoolhuis aan de Leunisdijk.

 

Boerderij Postelstraat 76, reeds genoemd in 1611, is een kortgevelboerderij met een 18e-eeuwse Vlaamse schuur.

In de 18e eeuw was de hoeve eigendom van hoge militairen, waarna ook de familie Limburg-Stirum nog eigenaar was.

Tot 1968 was het een boerderij en na de restauratie van 1971 werd het een woning.

 

Een kortgevelboerderij aan de Witvensedijk uit 1662 met een schuur uit 1758.

 

Diverse andere monumentale boerderijen, zoals de achttiende-eeuwse hoeven aan de Pickensteeg 1 en de Gestelseweg 1;

een achttiende-eeuwse langgevelboerderij aan de Lochtenberg 5;

19e-eeuwse boerderijen aan de Broekstraat 1 en 3, Groenendaal 2 en Postelstraat 21.

 

Het vroegere schoolhuis op de Leunisdijk. Boven de voordeur bevindt zich nog een gevelsteen uit 1777.

 

Het oude gemeentehuis uit 1856.

 

Essche molen, het restant van een windmolen uit 1886.

De Essche schors- en graanmolen werd gebouwd in 1875 door de Schijndelse hoofdonderwijzer H. Fick, met zijn zoon Hendricus als eerste molenaar.

Na een brand in 1886 weer geheel herbouwd.

 

De Mariakapel uit 1946 aan de Leunisdijk, gebouwd ter herinnering aan de bevrijding van Esch, met muurschilderingen uit 1983 door mevr. Kat-Van Hulten.

 

De Essche Bierpomp, uit 1965, waarop zich een bronzen Bacchusbeeldje bevindt, vormt het middelpunt van de Bierpompfeesten,

op die éne dag in het jaar dat er geen water, maar bier uit deze pomp tevoorschijn komt.

Het beeldje is een replica van een in 1960 in een Romeins graf gevonden barnstenen beeldje.

 

 

Natuur en landschap:

 

Het kleine grondgebied van de voormalige gemeente ligt vrijwel geheel in het stroomdal van de Essche Stroom

en wordt voornamelijk door landbouwgrond ingenomen.

In de onmiddellijke nabijheid liggen landgoederen en natuurgebieden als Sparrenrijk in het oosten, Beukenhorst in het noorden

en in het westen het landgoed Jagershagen en het natuurgebied Helvoirts Broek.

 

(Wikipedia)

 

 

 

IMG_5614

 

De Kleine AA

 

 

 

 

IMG_5620

 

Ons Café – Leunisdijk 28

 

 

 

 

IMG_5621

 

Leunisdijk

 

 

 

 

IMG_5622

 

Tapperij ’t Praathuijs (1) – Dorpsstraat

 

 

 

 

IMG_5623

 

Tapperij ’t Praathuijs (2) – Dorpsstraat

 

 

 

 

IMG_5624

 

Dorpsstraat 3

 

 

 

 

IMG_5625

 

Achterzijde Dorpsstraat 3

 

 

 

 

IMG_5626

 

Dorpsstraat 1

 

 

 

 

IMG_5627

 

Idem

 

 

 

 

IMG_3161

 

Marktplein

(Foto: 5 augustus 2014)

 

 

 

 

IMG_5633

 

Marktplein 2 (en de dorpspomp)

 

 

 

 

IMG_5646

 

Idem

 

 

 

 

IMG_5634

 

Postelstraat 1

 

 

 

 

IMG_5650

 

Idem

 

 

 

 

IMG_5637

 

Pannenkoekenhuis Het Betoverde Bos – Haarenseweg 4

 

 

 

 

IMG_5638

 

Haarenseweg 5

 

 

 

 

IMG_5644

 

Idem

 

 

 

 

IMG_5639

 

Bedrijfspand – Haarenseweg 5

 

 

 

 

IMG_5640

 

Haarenseweg 8

 

 

 

 

IMG_5641

 

Haarenseweg 10 en 12

 

 

 

 

IMG_5642

 

Haarenseweg 14, 16 en 18

 

 

 

 

IMG_5643

 

Idem

 

 

 

 

IMG_5645

 

Marktplein / Leunisdijk

 

 

 

 

IMG_5648

 

Postelstraat 6

 

 

 

 

IMG_5649

 

Postelstraat 12 en 14

 

 

 

 

IMG_5651

 

Leunisdijk 2

 

 

 

 

IMG_5652

 

Leunisdijk 1 t/m 5

 

 

 

 

IMG_5654

 

Leunisdijk 7 en 9

 

 

 

 

IMG_5655

 

Leunisdijk 11 en 13

 

 

 

 

IMG_5657

 

Leunisdijk 15 t/m 19

 

 

 

 

IMG_5659

 

Leunisdijk 8

 

 

 

 

IMG_5660

 

Leunisdijk

 

 

 

 

IMG_5664

 

Groenweg 1

 

 

 

 

IMG_5665

 

Dorpsstraat

 

 

 

 

IMG_5666

 

Ingang kapel (oude toren)

 

 

 

 

IMG_5668

 

Pastorie

 

 

 

 

IMG_5669

 

Dorpsstraat

 

 

 

 

IMG_5671

 

Dorpshuis De Es – Dorpsstraat 5C

 

 

 

 

IMG_5676

 

Sint Willibrorduskerk (en de oude toren)

http://www.reliwiki.nl/index.php?title=Esch,_Dorpsstraat_8_-_Willibrordus

 

 

 

 

IMG_5677

 

Het Kerkhof

 

 

 

 

IMG_5678

 

Hoofdingang Sint Willibrorduskerk

 

 

 

 

IMG_5680

 

De Essche Molen uit 1886

http://nl.wikipedia.org/wiki/Essche_molen

 

 

 

 

IMG_5682

 

Dorpsstraat 30

 

 

 

 

IMG_5683

 

Dorpsstraat

 

 

 

 

IMG_5684

 

Dorpsstraat 25

 

 

 

 

IMG_5685

 

Dorpsstraat 15 t/m 23

 

 

 

 

IMG_5687

 

Dorpsstraat 13

 

 

 

 

IMG_5688

 

Dorpsstraat 7 en 9

 

 

 

 

IMG_5689

 

Zorgcentrum Sint Jozef en klokkentoren

 

 

 

 

IMG_5690

 

Dorpsstraat

 

 

 

 

IMG_5691

 

Dorpsstraat 20

 

 

 

 

IMG_5692

 

Dorpsstraat 18

 

 

 

 

IMG_5693

 

Postelstraat 76

 

 

 

 

IMG_5694

 

De Postelhoeve – Postelstraat 21

 

 

 

 

IMG_5695

 

Basisschool Willibrordus – Postelstraat 19A

 

 

 

 

IMG_5697

 

Essche Stroom (1)

 

 

 

 

IMG_5698

 

Essche Stroom (2)

 

 

 

 

IMG_5699

 

Haarenseweg 20

 

 

 

 

IMG_5701

 

Idem

 

 

 

 

IMG_5702

 

Idem

 

 

 

 

IMG_5704

 

V.V. Essche Boys – Witvensedijk 2A

 

 

 

 

IMG_5705

 

Haarenseweg 24

 

 

 

 

IMG_5706

 

Haarenseweg

 

 

 

 

IMG_5707

 

Haarenseweg 17

 

 

 

 

IMG_5708

 

Mariakapelletje – De Ruiting 4

 

 

 

 

Aanvullende foto’s:

 

 

 

 

IMG_2641

 

Hoek: Leunisdijk / Nergena

(Foto: 22 juli 2014)

 

 

 

IMG_3147

 

Hoek: Esscheweg / Hal

(Foto: 5 augustus 2014)

 

 

 

 

IMG_3148

 

Villa Esschenreen – Gestelseweg 10

(Foto: 5 augustus 2014)

 

 

 

 

IMG_3150

 

Voormalig klooster Sancta Monica – Gestelseweg 8

(Foto: 5 augustus 2014)

http://reliwiki.nl/index.php?title=Esch%2C_Gestelseweg_8_-_Sancta_Monica

 

 

 

 

IMG_3182

 

Idem

(Foto: 13 augustus 2014)

 

 

 

 

IMG_3155

 

Gestelseweg 6

 

 

 

 

 

Overweg Gestelseweg / Runsdijk

(Foto: 5 augustus 2014)

 

 

 

 

 

Idem, met gesloten bomen

(Foto: 28 augustus 2018)

 

 

 

 

 

Idem: “zoefff”

(Foto: 28 augustus 2018)

 

 

 

 

 

Hoek: Runsdijk / Heikant

(Foto: 5 augustus 2014)

 

 

 

 

IMG_3160

 

Runsdijk – Esch

(Foto: 5 augustus 2014)

 

 

 

 

IMG_3176

 

Hoeve Breeacker - Gestelseweg 1

(Foto: 13 augustus 2014)

 

 

 

 

IMG_3183

 

Villa Leeuwenrode – Esscheweg

(Foto: 13 augustus 2014)

 

 

 

 

 

Het haventje van Esch

(Foto: 28 augustus 2018)

https://www.bd.nl/boxtel-e-o/esch-heeft-voortaan-eigen-gedenkplek-in-haventje-bij-essche-stroom~a5dea2ff/

 

 

 

 

 

Idem

(Foto: 28 augustus 2018)

 

 

 

 

 

Stuw - Kollenberg

(Foto: 18 september 2018)

 

 

 

 

Mijn indruk van Esch: Ook in Esch was ik nog nooit geweest. Toch is Esch wat groter dan ik aanvankelijk voorstelde. Er staan best wel een flink aantal monumentale panden in het dorp en het doet allemaal sfeervol aan. De kerktoren is een echte bezienswaardigheid en stamt uit de vijftiende eeuw, er is nu een kapel in gevestigd. Het is heel aangenaam door de diverse straatjes te wandelen en er is ook de nodige horeca aanwezig. Ook in de wijde omgeving van Esch zal ik nog wel ’n kijkje gaan nemen en zal vast en zeker nog wel verrassende dingen tegenkomen.

 

 

 

Voor artikelen over Esch

Klik hierop

 

 

 

Kees Wittenbols.

 

18 juli 2013

 

Home

 

 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 



 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

stats count


 

BREDA-EN-ALLES-DAAROMHEEN