Bron: BN-DeStem

 

Het is vandaag vrijdag de 13e

 

 

zwarte kat

 

 

Vandaag is het vrijdag de 13e.

Een datum omgeven met doem en ongeluk, maar waarom eigenlijk?

De Vlaamse wetenschapper Bart Lauvrijs vertelt

over de oorsprong en de betekenis van bijgeloof.

 

 

bart lauvrijs

 

Bart Lauvrijs

 

 

Als je geeuwt, hou je een hand voor de mond en het eerste melktandje dat je kind verliest, bewaar je in een mooi doosje. Het zijn dingen die je doet zonder er bij na te denken. Weinig mensen beseffen dat deze handelingen voortkomen uit oeroude tradities. De Vlaamse godsdienstwetenschapper en filosoof Bart Lauvrijs is een kenner van alle mogelijke soorten bijgeloof. Zijn missie: mensen laten beseffen dat hun dagelijkse leven is doorspekt met een levend en kostbaar cultuurgoed. Bijgeloof komt voort uit de behoefte van mensen om het geluk hun kant op te krijgen en het ongeluk te bezweren.

 

Geloof en bijgeloof zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Vaak lopen ze met hun rituelen in elkaar over. Lauvrijs: “Voor katholieken behoren zaligen en heiligen tot het geloof, ze worden vereerd. Protestanten beschouwen ze evenwel als bijgeloof. Maria, de moeder Gods, doet denken aan de maagdelijke godinnen die al bij de oude Grieken en Romeinen bijzondere kinderen baarden.” Bijgeloof bestaat in alle culturen, maar aan objecten kunnen opvallend verschillende betekenissen worden toegekend. Zo brengt een zwarte kat in het Westen ongeluk. In het oude Egypte werd de zwarte kat juist als heilig dier vereerd. In het bijgeloof zijn getallen belangrijk. Oneven getallen hebben in veel culturen de voorkeur, weet Lauvrijs. “Omdat ze ondeelbaar zijn.” De 7 is een belangrijk getal; dat zou verwijzen naar de kosmos. Zo zijn er de zeven zonden en de beruchte 7 year-itch in een huwelijk. Ook de 3 is een opvallend getal, denk maar aan de Heilige Drievuldigheid. “Je mag je pincode drie keer proberen voor je kaart wordt ingetrokken,” zegt Lauvrijs. “Op een verjaardag roep je drie keer hieperdepiep hoera, een antwoord mag je drie keer raden.” Daarom is het ook geen wonder dat 3 keer 7 ook een bijzonder getal oplevert: 21. Niet voor niets de aanvang van de officiële volwassenheid.

 

De vrijdag is sinds de vierde eeuw in het Westen een ongeluksdag geworden en de 13 is zowel voor joden als christenen een ongeluksgetal. Vrijdag de 13e moet dus wel een dag zijn om te vermijden. Hoewel: uit onderzoek van verzekeraars in Nederland bleek vorig jaar dat op deze dagen minder verkeersongevallen en branden plaatsvinden dan op de gemiddelde vrijdag. “Zo zijn er ook onderzoeken waaruit blijkt dat er juist meer ongelukken gebeuren,” zegt Lauvrijs. “Ik ken mensen die op vrijdag de 13e zijn getrouwd en nog altijd gelukkig zijn. Maar ik ken ook een stel dat twee keer een kind verloren heeft op vrijdag de 13e.” Over zijn eigen bijgeloof wil hij wel kwijt dat hij een ‘houtafklopper’ is. Opmerkingen die ongeluk kunnen brengen, klopt hij af op een stukje ongeverfd hout, een gewoonte die voortkomt uit een oude Keltische traditie van bomenverering. Hij heeft er in zijn auto zelfs een speciaal blokje voor hangen, dat een Nederlander hem ooit opstuurde nadat Lauvrijs in een artikel was ingegaan op het gebrek aan ongeverfd hout in auto's - toch bij uitstek een plek waar je het ongeluk niet wilt afroepen.

 

Bijgeloof is gebaseerd op de wil om het lot te kunnen bespelen. Geen wonder dat kaartspelers, politici en sporters bij uitstek bijgelovig zijn. Er zijn legio verhalen, van zwemster Madelon Baans die altijd haar nagels lakt voor een wedstrijd, tot de Engelse voetballer Bobby Moore die de kleedkamer pas verliet als hij de laatste was die zijn broekje aandeed. Lauvrijs vindt het allemaal prima, zolang de bijgelovige maar niet verstart in zijn rituelen. “Voor mij moeten geloof en bijgeloof mens-opbouwend zijn.” Het is vooral belangrijk om te weten wat je doet. “Voor ons is bijgeloof een spelletje,” zegt Lauvrijs. “Maar voor onze voorouders was bijgeloof een zaak van leven of dood. Een gezin had maar één koe; als je daar niet alle rituelen voor in acht nam, was je niet verzekerd van de bescherming van de goden.” Vandaar die hand voor je mond bij het geeuwen: dan komen er geen geesten je mond binnen. En het melktandje van je kind blijft bewaard om het later mee te kunnen geven in de kist, zodat het levensverloop een ononderbroken cirkel vormt.

 

 

Een wereld vol bijgeloof. Standaard Uitgeverij. 24,95 euro.

 

Oei, ik heb een zwarte kat gezien. Manteau Jeugd. 14,95 euro.

 

 

-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-

 

 

De symboliek in het bijgeloof

 

 

KAARS

Kaarsen zijn een laatste restant van de heidense vuurverering. Een brandende kaars staat voor licht en leven, een gedoofde staat voor een eenzame ziel. De oude Grieken gelden als de uitvinders van de kaars op de verjaardagstaart. Tijdens de viering van het feest van Artemis moesten kaarsen in één adem worden uitgeblazen; dan zou de godin haar genade schenken. Kaarsen krijg je tot en met je veertiende levensjaar op de taart, want dan is het ongeluksgetal 13 gepasseerd.

 

BOOM

De verering van bomen is in veel culturen diepgeworteld. De boom staat voor vruchtbaarheid en levenskracht. (Ongeverfd) hout afkloppen na een onbezonnen uitspraak, is nog steeds algemeen verbreid. Ook bestaan er nog steeds ‘koortsbomen,’ waarin koorts of tandpijn symbolisch met een lintje of lapje worden vastgespijkerd, zodat de boom de pijn opneemt.

 

KAT

Aan veel dieren werden ooit bovennatuurlijke krachten toegeschreven en de kat was daarin kampioen. In de middeleeuwen werd de kat beschouwd als een geleidegeest die betoveringen voor heksen kon helpen volbrengen. De kleur zwart is in het bijgeloof bijna altijd negatief, symbool van kwaad en dood. Een zwarte kat die van je wegloopt als je hem tegenkomt, brengt daarom ongeluk.

 

WATER

Het element water staat voor zuiverheid en leven. Een draaikolk symboliseert moeilijkheden, stilstaand water staat voor een rustig leven. Indiaas bijgeloof stelt dat je water moet morsen voordat je op reis gaat. Rituelen met zuiverend water bestaan zowel in het geloof (de doop) als in het bijgeloof (de Romeinen kenden al de kinderdoop).

 

ZOUT

Zout is altijd kostbaar geweest. Het is het symbool van vriendschap en vrede. Daarom brengt het morsen van zout ongeluk. Wie ermee knoeide, moest direct wat zout over de linkerschouder gooien, in de ogen van de boze geest die het vergrijp moest vergelden. Katholieken geven een pasgeboren kind bij het doopsel ook wat zout, als symbool van zuivering van de erfzonde.

 

(Uit: Een wereld vol bijgeloof).

 

 

-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-

 

 

 

13 februari 2009

 

Home

 

 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 



 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

stats count


 

BREDA-EN-ALLES-DAAROMHEEN