BREDA-EN-ALLES-DAAROMHEEN

 

 

Klein leed: in bad

 

 

 

   

Als kind had ik een hekel aan de zaterdag. De school eindigde weliswaar al om 12 uur, waarna we de rest van de dag en ook nog de hele zondag vrij van school hadden, maar zaterdag was helaas ook baddag. Bij ons thuis werd op zaterdagmiddag om een uur of vier de grote Belgische kachel in de keuken opgestookt. Die kachel leek op een grote ijzeren dressoir, maar dan twee keer zo dik. Hij werd volgestopt met hout en als dat hout goed brandde werden daar bovenop een paar kitten eierkolen gestort. Bovenop die kachel werden dan een paar grote ketels met water gezet. Mijn moeder maakte meestal van de gelegenheid gebruik om meteen ook een brood in een van de ovens van de kachel te bakken. De keuken was niet zo groot en de kachel wel, dus binnen een half uur was onze keuken veranderd in een soort Turks stoombad. Als de keuken warm genoeg was ging mijn vader zich eerst wassen en scheren. Met ontbloot bovenlichaam wette hij zijn scheermes met een leren riem, terwijl zijn bretels langs zijn benen afhingen. In een kommetje maakte hij met een staafvormig stuk scheerzeep het schuim aan, waarmee hij dan zijn gezicht inzeepte. Vervolgens ging dat grote, vlijmscherpe mes langs zijn wangen om tegelijk met het zeep de nodige baardharen te verwijderen. Als uiteindelijk alle zeep van zijn gezicht verdwenen was, was zijn bebloede gezicht ontdaan van alle baardharen en waren er hier en daar nog wat zeepresten aan zijn hoofd achtergebleven. Met een stuk aluin depte hij dan zijn gezicht tot het bloeden ophield.

 

Daarna werd een grote wasteil met het inmiddels warme water uit de ketels gevuld en daar ging eerst mijn broertje in en daarna ik. We werden door onze oudste zus van top tot teen, dus ook ons haar, ingezeept en daarna afgespoeld. De zeep die daarvoor werd gebruikt was een groot stuk, stinkende, groenige zeep met de tekst SUNLIGHT erop. Ik had een gruwelijke hekel aan die zeep, vooral als met een washand mijn haar en mijn gezicht daarmee werden ingezeept. Vruchteloos protesteerde ik daartegen en op een gegeven moment ontwikkelde ik van de weeromstuit op elke wang van mijn gezicht een grote plek eczeem. Daarvoor moest mijn zus met mij naar dokter Ehlig. Die keek naar die plekken en zei: “Absoluut nooit meer zeep in zijn gezicht smeren, alleen nog wassen met lauw water.” Ik kon die man wel zoenen. Vanaf dat moment kreeg ik altijd een heerlijke, warme en zeeploze washand in mijn gezicht. Het eczeem verdween geleidelijk en kwam nooit meer terug. Zo mogelijk zou ik de producent, de firma in Vlaardingen alsnog een proces aan de broek willen doen voor die kindermishandeling! Amper tien jaar later was dezelfde firma nog eens maandenlang in het nieuws vanwege een ander product, een nieuw soort margarine die hetzelfde effect voorbracht, mits genuttigd natuurlijk: Planta! Na het baden werden we afgedroogd en tot slot kregen we onze pyjama’s aan. Wanneer mijn moeder en zussen in bad gingen weet ik niet. Dat was een van de vele vrouwelijke geheimen in die tijd…

 

Door de week waste we ons ook in de keuken, maar dat waren meer kattenwasjes. Mijn vader ging op zaterdag altijd naar het badhuis en toen ik twaalf jaar was geworden vond hij me oud genoeg om mee te gaan. Waar dat badhuis was gelegen weet ik helaas niet meer. Mijn herinnering aan het badhuis zelf is echter nog steeds zeer levendig, want het was erg indrukwekkend. Een grote, betegelde ruimte was verdeeld in tientallen compartimenten. Overal zaten grote kerels met een handdoek om zich heen geslagen op houten bankjes te roken en te praten. Sommigen stonden onder een douche te zingen of te fluiten. Er was toen een muziekstuk met een trompet erg populair en bijna alle mannen floten dat onder de douches. Horen en zien verging je en overal was stoom. Het niet gewend zijnde, kreeg ik heel veel aandacht van die mannen. Ze vroegen me van alles, vragen die ik vaak niet begreep en ze lachten oorverdovend om mijn naïeve antwoorden. Het is mij nu duidelijk dat het badhuis een ontmoetingsplaats was voor die mannen waar ze na het douchen nog graag bleven hangen om met elkaar van alles uit te wisselen. Toen begreep ik dat niet, na een snelle douche wilde ik het liefst meteen weer weg daar.

 

 

 

 

Het bewuste badhuis aan de Fellenoordstraat

(Foto: Stadsarchief Breda)

  

     

Toen ik een jaar of veertien was konden we zelf een douche in huis krijgen. De gemeente zou de huur dan wel verhogen met 75 cent per week. Daar moest dus eerst over gedacht worden, want een jaar daarvoor was de huur ook al extra verhoogd met 25 cent vanwege het beloopbaar maken van de zolder. Toen we eenmaal een douche hadden was het natuurlijk gedaan met de wekelijkse badpartijen in keuken en badhuis. Toen was ik er niet rouwig om. Nu denk ik er met een zekere weemoed aan terug. Wat zou ik nu graag nog eens als kleine jongen, maar dan wel met het verstand van nu, tussen al die kerels in het badhuis willen zitten. Alleen dit keer zou ik hun de oren van het hoofd vragen over hun leven.

 

Geleidelijk werd het wekelijkse bad een dagelijkse en vaak zelfs twee keer daagse douche. De zeep is vervangen door shampoo en vloeibare douchezeep in een fles en niet lang daarna de twee in een: de zogenaamde dubbeldouche. Nu kun je zowel je haren wassen als jezelf! Zeep is daarmee overbodig geworden. Daar ben ik niet rouwig om. Je kon er op uitglijden en vaak bleven er haren en andere ongerechtigheden aan de zeep kleven. Was de geur van de dubbeldouche eerst nog zepig, in de loop van de jaren werd de zeepgeur vervangen door allerlei bloemige geuren. Als je onder de douche stond rook je seringen of wilde limoenen. De trend van de laatste tijd is fruitgeuren. Dat is wennen. Onlangs probeerde ik een nieuwe dubbeldouche uit: een geur van appel met kaneel. Het was alsof ik een appelgebakje in mijn haar smeerde…

 

 

Cor Willemse.

 

2006

 

Home

          

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 



 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 

BREDA-EN-ALLES-DAAROMHEEN