Bron: BN-DeStem

 

Kleinzoon Turfschipper

mede-grondlegger New York

 

 

turfschipper-2

 

Reconstructiemodel van Adriaen van Bergens Turfschip.

Foto: Bredaas Museum.

 

 

 

 

turfschipper-3

 

Peter Stuyvesant.

Foto: New York Public Libraby/De Boekerij.

 

 

 

 

turfschipper-4

 

Vermoedelijk portret van mr Adriaen van der Donck.

Foto: National Gallery of Art/De Boekerij.

 

 

BREDA - Adriaan van der Donck.

Zijn precieze geboortejaar is onbekend, evenals zijn sterfdatum.

En zelfs aan de echtheid van zijn enige bekende portret wordt getwijfeld.

 

 

 

Bijna vier eeuwen was zijn naam vergeten, maar de 17e-eeuwse Bredanaar stond aan de wieg van wat nu de Verenigde Staten heet. De jurist Adriaen van der Donck (1618/'20-1656) verbindt Breda met New York. In beide steden heeft hij gewoond, toen New York nog Nieuw-Amsterdam heette. Alleen, in zijn geboortestad heeft hij geen sporen nagelaten. Alle aandacht ging hier uit naar zijn grootvader Adriaen van Bergen, de Turfschipper die in 1590 Breda op de Spanjaarden hielp heroveren. Maar op New York, de culturele hoofdstad van de Westerse wereld, heeft diens kleinzoon en (voor)naamgenoot een onuitwisbaar stempel gedrukt. Zo groot was die invloed, dat de Bredase rechtsgeleerde Van der Donck nu geldt als een van de grondleggers van New York.

 

 

turfschipper-1

 

 

Als kolonist stak de waarschijnlijk in de Boschstraat opgegroeide en in Leiden afgestudeerde Van der Donck in 1641 over naar Nieuw-Nederland, de enige Nederlandse kolonie in Amerika. Daar ontwierp hij - volgens het liberale Nederlandse model - een bestuurlijk stelsel dat door de Engelse veroveraars van Nieuw-Amsterdam werd overgenomen en tot de dag van heden door de stad New York wordt gehanteerd. Toch was Van der Donck ook bijna uit de New Yorkse stadsgeschiedenis verdwenen. Weggeschreven door vele generaties Engelse historici, die in hun chauvinisme het Nederlandse begin van de Verenigde Staten wilden wegmoffelen. Nederland en Engeland hadden als 's werelds grootste zeevarende mogendheden van de 17e eeuw elkaar immers te vuur en te zwaard bestreden. Engeland - dat de Amerikaanse kolonie Nieuw-Nederland in 1664 veroverde en Nieuw-Amsterdam/New York bij de Vrede van Breda (1669) tegen Suriname ruilde - streefde Nederland uiteindelijk voorbij. In later eeuwen moest de glorie van de opkomende supermacht Amerika afstralen op het tanende Britse imperium en heette het dat de Verenigde Staten door Engelse kolonisten waren opgebouwd. En in Nederland waren de Nieuw-Nederlandse documenten begin 19e eeuw massaal uit de archieven verwijderd. Pas in recente jaren heeft een groepje Amerikaanse historici het Nederlandse embryo van de USA herontdekt. Dat was het gevolg van de vondst van duizenden Nederlandse manuscripten in de staatsbibliotheek in Albany, NY in 1974. Daardoor kwam ook de essentiële betekenis van de Bredanaar Van der Donck in de Amerikaanse geschiedenis aan het licht. Zo werd het de onderzoekers bijvoorbeeld op slag duidelijk waarom New York een District Attorney (D.A.) heeft. Een openbare aanklager die namens de overheid vervolging instelt, komt in de Engelse rechtspraak namelijk niet voor. Maar wél in de Nederlandse; de functie van de DA komt helemaal overeen met die van onze officier van justitie. Al met al is Adriaen van der Donck bij de Amerikanen tegenwoordig beroemder dan zijn grootvader Adriaen van Bergen ooit in Nederland is geweest.

 

Van der Doncks belang als historische figuur is pas laat tot zijn vaderstad Breda doorgedrongen. Instrumenteel daarbij was het boek “Nieuw-Amsterdam. Eiland in het hart van de wereld” (2004) van de Amerikaanse historisch-journalist Russell Shorto. Hij schreef het, nadat hij in contact was gekomen met het groepje Amerikaanse historici dat studie verrichtte naar het Nederlandse Manhattan. Shorto vatte de ware geschiedenis van de vergeten kolonie die de Verenigde Staten vormgaf in een lopend verhaal. Nu begint ook in Breda Van der Doncks vergetelheid in erkenning om te slaan. Bij het stadsbestuur is inmiddels zoveel trots ontkiemd, dat de gemeente zich volgend jaar - bij de grootscheepse viering van 400 jaar New York - wil profileren als Van der Doncks geboortestad in de Oude Wereld. Zo vindt de vergeten kleinzoon van de Turfschipper langzamerhand aan beide kanten van de oceaan erkenning als een van de grondleggers van New York, de culturele hoofdstad van de Westerse wereld, symbool van tolerantie en intellectuele vrijheid. Waarden die Adriaen van der Donck er vier eeuwen geleden wettelijk verankerde.

 

 

 

 

14 november 2008

 

Home

 

 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 



 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

stats count