Overheid vaak onmenselijk

 

 

 

Zo luidde de kop boven een artikel afgelopen woensdag in BN/DeStem. Het betrof een uitspraak van de Nationale Ombudsman Alex Brenninkmeijer en dit naar aanleiding van het sterk gestegen aantal klachten met betrekking tot de overheid.

 

Dat aantal klachten was het afgelopen jaar met een kwart gegroeid en Brenninkmeijer betitelde dit terecht als: “abnormaal.” Verder citeer ik uit het artikel: “De Nationale Ombudsman ontving vorig jaar bijna vijftienduizend schriftelijke klachten, waarvan de meeste over de Belastingdienst.” Verder citeer ik Brenninkmeijer: “Vaak verliest de overheid uit het oog dat burgers mensen zijn, die serieus genomen willen worden, die een normale reactie willen op brieven en telefoontjes en die tijdig een overheidsbeslissing willen, waarvan ze afhankelijk zijn.” Verder zegt hij: “bij de uitvoering van wetten ligt de nadruk teveel op het idee: regel is regel.” Als voorbeeld haalt hij een 81-jarige vrouw aan, die vijf uren achtereen werd verhoord over een AOW-fraude. Volgens de regel mocht dat, maar het was onbehoorlijk om een dame van die leeftijd zo lang ‘aan de tand’ te voelen.

 

Verder constateerde Brenninkmeijer, dat het aan halsstarrigheid te wijten is dat de ombudsman vorig jaar ruim 3.300 klachten over de Belastingdienst binnenkreeg. Bijna drie keer zoveel als in 2005!

 

Hoe vaak lezen we niet van soortgelijke zaken in de krant. Van zaken, waarin regels prefereren boven menselijkheid. Hoe wordt de ambtenaar veelal gezien door de gewone burger? Waardoor zou die algemene tendens ontstaan zijn, te zeggen of te beweren, met name in ontelbare mopjes, dat ambtenaren dom en vooral lui zijn? Als er rook is, is er ook wel ergens vuur. Het heeft ontegenzeggelijk een achtergrond, waar op zijn minst een kern van waarheid in moet zitten. Natuurlijk zijn er beslist ambtenaren die hard, ja zelfs ‘keihard’ werken en best wat ‘uurtjes kloppen’ zoals dat heet. Maar toch is er een stuk wrevel, een stuk wrijving tussen de gemiddelde burger en de ambtenarij, in casu de overheid.

 

Wat is een ambtenaar eigenlijk? Een werknemer van de overheid zult u zeggen. Heel juist, maar de overheid, wil het goed zijn, heeft een dienende taak en zij die diezelfde overheid een gezicht geven, de ambtenaren, zijn dus in wezen dienaars.

 

Dienaars voor de burgerij! O.k., wel dienaars die de regels na dienen te leven. Maar je mag jezelf altijd de vraag stellen, of regels en wetten altijd en consequent en soms ‘rücksichtslos’ moeten worden toegepast. De wet en de regels zijn er om een richtlijn te geven. Dikwijls ben ik getuige geweest van bijvoorbeeld rechtszaken, waar de wet dan wel werd toegepast, maar waar er ‘om den drommel’ zeker en vast sprake was van ONRECHTVAARDIGHEID. Wet en regel hoeven niet altijd en eeuwig recht te doen.

 

Soms staan ze zelfs lijnrecht tegenover elkaar! Juist daarom zou er meer gevraagd dienen te worden van ambtenaren, die een functie hebben waarin zij beslissingen mogen of moeten nemen, die burgers rechtstreeks raken. Meer dan een afgeronde opleiding of diploma, meer dan alleen een aantal jaren ervaring en praktijk. Ze moeten bovenal een dienende instelling hebben. Ik ben ervan overtuigd dat dit bij de meeste ambtenaren ten enenmale volledig ontbreekt. Natuurlijk kun je in dit kader moeilijk een ambtenaar bij bijvoorbeeld bouw en woning toezicht, vergelijken met een opsporingsambtenaar. Dan denk ik ook aan bepaalde politietaken, zoals bij de recherche. Niet dat zij maar raak kunnen doen, maar hun taak ligt toch anders dan bij de overgrote rest van het ambtelijke apparaat. In de loop der tijd en dat al sinds eeuwen, is er een bepaald gevoel van macht ingeslopen bij hen die een ambtelijke functie hebben. Er wordt ook tegen hen, die hogere ambtenaren, opgezien. Eigenlijk is er sprake van een ongewilde wisselwerking. Als er geen halt aan wordt toegeroepen, gaat zoiets alleen maar escaleren. De hoge ambtenaar gaat zich steeds machtiger en machtiger voelen en na verloop van tijd gaat men zich zelfs boven de wet verheven voelen. In de lagere ‘echelon’ van de ambtenarij kom je dikwijls het gevoel tegen, dat burgers alleen maar lastig zijn. ‘Vliegen voor het loket’ is een uitdrukking die ik weleens heb horen bezigen. Als u eens wist wat het woord ‘vlieg’ in de oorspronkelijke (etymologische) betekenis inhoud! Daar gruw je van!

 

De echte problemen die er ongetwijfeld zijn bij de belastingdienst door allerlei wetswijzigingen en de drukkende last door bijvoorbeeld veranderende wetgeving,  waarvan dikwijls echt sprake is bij vele diensten, dat wil ik niet wegpoetsen. Zij, die ambtenaren hebben er maar mee te werken. Ook hun kant van het verhaal zal niet altijd even vrolijk zijn.

 

Maar we hebben het net gelezen, vele afdelingen worden diensten genoemd, zelfs de belasting heet: belastingdienst. Laten de ambtenaren die het beleid uitstippelen en zij die fungeren als hoofden van diensten, dan ook eens hun manschappen, hun ambtenaren leren dat zij een dienende taak hebben en zich niet op mogen stellen als een soort van ‘godje’ met kleine letter weliswaar.

 

Als ambtenaren zich zo meer zouden opstellen, dan zou na verloop van tijd ook de wisselwerking met het publiek veranderen in een relatie van meer begrip, over en weer. Natuurlijk niet in alle gevallen, er zijn nu eenmaal een aantal ‘bokken’ en ook misdadigers, die dan weer met de politiedienst te maken krijgen. Ook een dienst! Maar dan voor het volk als geheel en niet voor misdadigers! Zij, die misdadigers, mogen en moeten zeker gepakt kunnen worden en voor het gerecht gebracht. Maar ambtenaren zouden zich best eens mogen en moeten realiseren dat we elkaar nodig hebben. Met een dergelijke instelling van de ambtenarij zou wellicht volgend jaar de heer Brenninkmeijer, onze nationale ombudsman, een stuk vriendelijker betoog kunnen houden.

 

 

Silvia Videler.

 

Maart 2007

 

Home

 

stats count

 

 

 

 

BREDA-EN-ALLES-DAAROMHEEN