Verzekeringen en ethiek

 

 

Het fenomeen verzekeringen is al enkele honderden jaren oud. De oudste vormen hadden betrekking op het handels- en scheepvaartverkeer. Pas in de 19e eeuw begon men op kleine schaal met het verzekeren van de leefomstandigheden van de mens. Er vormden zich collectieven. Vaak met aansprekende namen als ‘draagt elkanders lasten.’ Vaak lag het administratieve, beheers- en uitkeringswerk in handen van vrijwilligers. Er waren nauwelijks kosten en de ingebrachte premies konden geheel of vrijwel geheel aangewend worden om het verzekerde doel te dienen. De motivatie was het lenigen of voorkomen van armoe en nood binnen een aanvankelijk tamelijk lokale kring. De menselijke maat was een belangrijke factor. Door de tijd en stapsgewijs groeide dat fenomeen verzekeringen uit tot de gigantische ondernemingen, die we thans kennen. De amateuristische opzet om elkaar te helpen werd een wetenschap met economische, wiskundige en juridische elementen. De menselijke maat is er niet meer in terug te vinden. Het elkaar helpen heeft plaats gemaakt voor de alles bepalende drang (incentive) om winst te maken en liefst zoveel mogelijk.

 

Het als persoon gebruik maken van een verzekeringsvorm, verplicht of vrijwillig, heeft nog vrijwel hetzelfde doel als bij het ontstaan van het fenomeen verzekeringen, namelijk het afdekken van een risico. Bij een aanzienlijk deel van de verzekerden (consumenten, klanten) leeft nog een vertrouwen dat bij het voordoen van een calamiteit de verzekeringsmaatschappij loyaal haar verplichtingen nakomt. Dat vertrouwen is echter tanende. Steeds meer begint het besef te groeien dat als gevolg van het winststreven van de verzekeringsondernemingen, het belang van de verzekerde op de tweede of soms zelfs op een zoveelste plaats komt. Dat blijkt niet uit de (vaak schreeuwerige) reclame-uitingen waarmee verzekeringsvormen worden aangeprezen. De beloftes reiken tot in de hemel, maar als je bijvoorbeeld met enige regelmaat een programma als Radar op de televisie volgt dan weet je, dat velen bedrogen uitkomen. Als in de media gewag gemaakt wordt van procedures over uit te keren verzekeringen, wekt het niemands verwondering als daar jaren mee gemoeid zijn. Polisvoorwaarden zijn doolhoven waarin zelfs knappe juristen kunnen verdwalen. Men zou denken dat de moeilijkheidsgraad de oorzaak is van de langdurige procedures. Er zijn sterke aanwijzingen dat de zaak alleen maar getraineerd wordt om de tegenstander uit te putten. Murw van het wachten is men soms bereid met minder genoegen te nemen dan waar men recht op heeft. En… uiteraard zijn de verzekeraars erop uit om het moment van betalen zolang mogelijk uit te stellen.

 

In het begin van het fenomeen vormden de verzekerden en de ‘beheerder’ een kring. Het waren gelijkgerichte zielen. De huidige verzekerden verlangen dat gevoel van gelijkgezindheid nog wel, maar ondervinden na verloop dat de verzekeringsmaatschappij niet aan dezelfde kant staat. Op sommige momenten verenigen verzekerden zich in een groep, soms zelfs geïnstitutionaliseerd in een vereniging of stichting, TEGEN de verzekeraar om hun belangen veilig te stellen. Gevoelsmatig de omgekeerde wereld omdat men vindt dat de verzekeraar aan de kant van de verzekerde zou behoren te staan. Daar ga je toch een verzekering voor aan om sterk te staan ingeval van het ongeluk, de ziekte of de schade! De wijze waarop de verzekeringsmaatschappijen de consument benaderen is infantiel. Neem nu het tv-spotje waar een aardige huisvrouw geconfronteerd wordt met een hijgerige kerel die komt vertellen dat mevrouw onderverzekerd is. Dat spotje komt dag in dag uit zo’n 10 keer per dag voorbij. Hoe vaak denkt men dat zo’n spotje uitgezonden moet worden voordat de boodschap is begrepen en men naam en telefoonnummer van de maatschappij kan dromen. Hoeveel geld wordt er uitgegeven om dit en vele andere spotjes, naast de papieren reclame die de brievenbus bijna verstopt, uit te strooien over de consumenten. Deze kosten vormen een niet te verwaarlozen deel van de premieberekening.

 

De verzekeringsmaatschappijen hebben enorme juridische afdelingen. Met hun juristerij nemen ze een aanzienlijk deel van de rol bij de gerechtelijke instanties in beslag. Bij moeilijk ‘gemaakte’ zaken wordt vaak nog externe juridische inzet bijgehuurd. Dat is eveneens een enorme kostenpost die bij de premieberekening meetelt. Het is terecht dat een verzekeraar zich wapent tegen de fraudeur die probeert een slaatje te slaan uit zijn verzekering. De wijze waarop verzekeraars echter trachten onder hun verplichting uit te komen is vaak immoreel. Slachtoffers worden het vertrouwen in het fenomeen verzekeringen en – in het verlengde daarvan – het vertrouwen in het functioneren van de samenleving ontnomen. Het ontneemt hen levensgeluk en veroorzaakt leed en armoe. Het is voor iedereen duidelijk dat de verzekeringsbranche daar keihard en onverschillig tegenover staat. Alleen de dollartekens in hun ogen zijn zichtbaar. Ethiek is in die branche een onbekend begrip.

 

Die kwestie van gebrek aan ethiek speelt bijvoorbeeld in de gezondheidszorg. Het is bekend dat – met name door allochtonen – misbruik gemaakt wordt van de mogelijkheden om op naam van een ander zorg af te nemen. Dat is mogelijk omdat er lacunes zitten in de wijze waarop door verzekeraars en zorgverleners de controle van de identiteit van patiënten is geregeld. Het blijkt dat de kosten om dit systeem waterdicht te maken hoger zijn, dan het voor lief nemen van de kosten van deze fraude. Dit wekt ergernis bij de ‘eerlijke’ verzekerden, die beseffen dat zij via hun premiebetaling of uit de belastingafdracht, mede opdraaien voor deze frauduleuze kosten. Het ethisch en psychologisch effect wordt door de verzekeringsbranche (bewust) genegeerd. Hetzelfde geldt voor het niet aan de patiënt geven van een overzicht van de gemaakte kosten. Onlangs zijn er gevallen van aanzienlijke fraude bekend geworden, die mogelijk (vrijwel zeker) voor een groot deel voorkomen hadden kunnen worden, door het informeren van de patiënten over de gedeclareerde kosten voor verrichte zorgactiviteiten. Het was zelfs reden om scherpe vragen te stellen in de Tweede Kamer. De minister bleek machteloos omdat het een private aangelegenheid is, waar hij geen vat op heeft. Dat hij daar als verantwoordelijk minister niet in had voorzien via wetgeving kwam niet of nauwelijks aan de orde. Het fenomeen verzekeren is net zo’n log gebeuren als de mammoetolietanker op zee. Het vergt enorme kracht om dat van koers te laten veranderen. Dat kan alleen langs politieke weg. Er is wel NIEUWE politiek voor nodig.

 

 

Th.M. van Baarle.

 

24 april 2008

 

Home

 

 

 

 

 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 



 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

stats count


 

BREDA-EN-ALLES-DAAROMHEEN