Bron: BNDeStem

 

Het paranormale en het bovennatuurlijke

 

“Toveren is goochelen”

 

 

Bijna-doodervaringen, mediums, healings.

Nederland is volgens de wetenschapsfilosofen Herman de Regt en Hans Dooremalen in de ban van een hype.

Vandaag presenteren ze hun boek “Wat een onzin! Wetenschap en het paranormale.”

Een gesprek met Herman de Regt.

 

 

herman de regt

 

Herman de Regt

 

 

Jullie presenteren het boek met een goochelact. Waarom?

 

“Bij mediums als Char of Ogilvie zijn mensen geneigd te geloven dat ze iets bijzonders zien waarvoor ze geen verklaring hebben. Omdat een ‘bovennatuurlijke’ of ‘paranormale’ verklaring het makkelijkst en snelst beschikbaar is, komen ze tot die conclusie. Bij een goocheltruc zie je hetzelfde, maar wéét je dat het een goochelaar is. Char en Ogilvie goochelen zonder dat ze zeggen dat ze goochelaars zijn. Hans Klok en David Copperfield doen dat wel. En toch zie je ook bij hen dat het menselijk lichaam in eerste instantie reageert alsof er iets wonderbaarlijks gebeurt. Dat zit bij ons ingebakken. We poneren liefst zo snel mogelijk een oorzaak voor wat we zien. Drie, vier miljoen jaar geleden had dat ook evolutionaire voordelen. Mensen onthouden het beste de wonderbaarlijke dingen die ze zien. Drie, vier miljoen jaar geleden was het van belang de kenmerkende punten in het landschap te onthouden en te herkennen, om voldoende voedsel te kunnen verzamelen en te overleven. Om op bedreigingen te reageren, moet je ook snel oorzakelijke verbanden leggen, ook al betekent dit dat je daarin soms fouten maakt.”

 

“Nederland lijkt in de ban te zijn van het paranormale en het bovennatuurlijke,” schrijven jullie in het begin van jullie boek. Hoe kan dat in een ontkerkelijkte en ‘wetenschappelijke’ wereld?

 

“Mensen gaan inderdaad niet meer zo vaak naar plaatsen om God te eren. Tegelijk komt er een wetenschap op die de wereld steeds verder onttovert en ontnuchtert. Dat is niet leuk, het maakt de wereld minder spannend. Voor mij is de wereld ook mét de evolutietheorie nog steeds prachtig en mooi. Maar het raadselachtige over het ontstaan van het leven is wel weg. Er is sprake van een tegenreactie. Mensen willen niet leven in een lege, zinloze wereld. Daarom zijn ze van nature geïnteresseerd in het bovennatuurlijke.”

 

Cardioloog Van Lommel krijgt er in het boek flink van langs over zijn theorie over bijna-doodervaringen (BDE). Maar hij heeft toch in hét wetenschappelijke tijdschrift The Lancet gestaan. Wat heeft hij verkeerd gedaan?

 

“Mensen die op het laatste moment gereanimeerd worden, rapporteren BDE's. Een van de dingen die ze rapporteren zijn buitenlichamelijke waarnemingen. Ze menen uit hun lichaam te treden en zien zichzelf op de operatietafel liggen. Van Lommel heeft die voorvallen netjes geïnventariseerd en opgestuurd naar The Lancet. De redactie heeft dat gepubliceerd, plús een commentaar: “uit deze inventarisatie blijkt niet dat er dus ook werkelijk zulke ervaringen zijn zonder dat er hersenactiviteit is.” In het artikel suggereert Van Lommel dat en in het boek dat hij vervolgens schreef, claimt hij dat zelfs. Tijdens experimenten zijn er in operatiekamers objecten geplaatst die alleen zichtbaar waren als je aan het plafond hing. Toch hebben mensen die uittraden die niet gezien. De enig mogelijke conclusie is dat buitenlichamelijke waarneming een constructie van de verbeelding is die op gang komt als je weer herstelt. Net zoiets als een droom. Die kunnen ook ontzettend levendig zijn. Feiten zijn er niet. Dat Van Lommel dat toch claimt, is ronduit schandalig.”

 

Waarom slagen mediums als Char er in hele volksstammen aan de tv te kluisteren?

 

“Mensen zeggen wel eens tegen ons: waarom doen jullie zo moeilijk, zoiets biedt mensen toch troost? Maar het kan ook leiden tot allerlei excessen, de affaire rond Jomanda en Sylvia Millecam (die in 2001 overleed aan borstkanker nadat ze hulp had gezocht bij alternatieve genezers, red.) is een goed voorbeeld. Tijdens healings treedt hoogstens een placebo-effect op. Patiënten leven soms heel even op, maar hun ziekte geneest niet. Dat mensen als Jomanda zeggen dat ze kunnen genezen is ook schandalig. Hoeveel valse hoop kan een mens aan? Ik heb indertijd geprotesteerd tegen het KRO-programma: Wie was ik? Een vrouw werd wijsgemaakt dat ze in een vorig leven haar kind had vermoord in Schotland. Ze werd daar mee naartoe genomen om de ‘feiten’ te checken en zat vertwijfeld te huilen aan de rand van een meer. Wat doe je zulke mensen als programmamakers aan?”

 

Intelligent Design (ID) is oude wijn in nieuwe zakken, schrijven jullie. Welke wijn en hoe zien die zakken er uit?

 

“ID claimt dat een intelligente ontwerper niet alleen met de vingers heeft geknipt om de wereld te scheppen, maar ook dat God, want daar gaat het uiteindelijk om, naderhand nog ingegrepen heeft. Hele complexe biologische structuren en organismen zouden met Darwins theorie niet te verklaren zijn. Hét voorbeeld dat ID-aanhangers altijd noemden was het oog. Totdat er wél een evolutionaire verklaring voor het oog kwam! Het probleem is dat ze altijd kunnen zeggen dat er ergens nog zo'n ingewikelde structuur is. Maar wetenschap laat altijd nieuwe vragen en mogelijkheden open. Tegelijkertijd verschrompelt de ID-theorie zo steeds verder. Naar het schijnt heeft Cees Dekker, dé ID-aanhanger van Nederland, pas nog gezegd dat de theorie toch niet zo goed is. Dat zou hem sieren, want Dekker is verder een hele goede wetenschapper.”

 

Jullie besteden ook een hoofdstuk aan de onwerkzaamheid van homeopathie. Maar er zijn toch ook onderzoeken die er op wijzen dat homeopathie wel werkt?

 

“Nee, die zijn er niet. Het enige effect dat homeopathie soms lijkt te hebben, is dat van een placebo of suggestie. Middelen bieden dan enige verlichting. Maar na enige tijd keert de ziekte terug, tenzij die anders ook gewoon over zou zijn gegaan, zoals bij een gewone verkoudheid. Artsen die homeopathie toepassen blijven artsen: ze zouden beter moeten weten. Dat nemen we hen dan ook zeer kwalijk.”

 

Wat is de remedie tegen al die onzin?

 

“Over ons boek is gezegd dat het een mooie samenvatting is voor onze sympathisanten. Mensen die in onzin geloven, worden er niet op andere gedachten door gebracht. Maar wij hebben het boek geschreven voor de ‘nieuwe generatie,’ al klinkt dat wel heel idealistisch. In onze colleges hebben we te maken met een nieuwe generatie ‘jonge denkers,’ mensen die straks in onze maatschappij de beslissingen gaan nemen. We willen dat zij goed zijn ingelicht. Het extreme liberale denken dat zijn oorsprong vindt in de jaren zestig, toen de verbeelding aan de macht kwam, heeft ertoe geleid dat mensen mogen geloven wat ze willen geloven. Maar bij wie moet beslissen, moet de wetenschap aan de macht zijn.”

 

Komt het ooit nog goed?

 

“Ja en nee. Nee, omdat we een hele sterke natuurlijke neiging hebben onzin te geloven. Daar kunnen we niks aan doen. Ja, als we investeren in goed onderwijs, als we de volgende generatie duidelijk maken waar we wel en niet in moeten en kunnen geloven. We moeten mensen een handreiking geven om om te gaan met een wereld die nog steeds een regenboog heeft, maar waar die slechts de breking van licht in waterdruppels is en geen bijbelse duiding heeft. We zijn nog steeds bezig met de emancipatie van het denken. In feite breken we in ons boek een lans voor de wetenschappelijke methode als de enige juiste.”

 

 

-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-

 

 

“450 miljoen euro aan consulten”

 

Jan Willem Nienhuys, secretaris van stichting Skepsis, is blij met het boek “Wat een onzin!” “Maar de auteurs hadden voor een deel ook onze site kunnen overschrijven.” Skepsis heeft als doel buitengewone beweringen aan kritisch onderzoek te onderwerpen. Volgens Nienhuys gaan er in Nederland jaarlijks honderden miljoenen euro's om in de alternatieve zorg. “Zo zijn er 1.250 artsen die ook alternatieve zorg bieden. Die hebben allen een leuk salaris. En vergeet niet al die middelen waarvan nooit is bewezen dat ze werken.”

 

Cees Renckens, voorzitter van de Vereniging tegen de Kwakzalverij, rekende in 2004 uit dat er op jaarbasis 800 miljoen euro gaat naar alternatieve zorg. “Dan heb je het over 450 miljoen aan consulten en 350 miljoen aan middelen, vooral homeopathische,” zegt Renckens. “Het percentage Nederlanders dat een alternatieve genezer bezoekt ligt al jaren op 6 tot 7.”

 

 

-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-o-

 

 

Dick Bierman: “De Regt is eigenlijk net zo’n gelover als degenen die hij met zijn boek bestrijdt”

 

 

dick bierman

 

Dick Bierman

 

 

Dick Bierman, bijzonder hoogleraar bijzondere verschijnselen aan de Universiteit voor Humanistiek, is het in grote lijnen eens met de argumentatie van De Regt, ook al is hij niet van plan het boek te gaan lezen. “Geloof en wetenschap verdragen elkaar slecht.”

 

“Dat komt omdat wetenschap ‘twijfel’ als fundament heeft. Als een wetenschapper iets beweert, dan moet hij het zo opschrijven dat een kritische collega het kan checken.” Een gelovige daarentegen behoort de kennis, bijvoorbeeld uit een heilig boek of geuit door een heilig persoon, kritiekloos aan te nemen. De enige manier waarop geloof en wetenschap volgens Bierman kunnen samengaan, is door ze ieder hun eigen domein te geven. Geloof houdt zich dan bezig met waarden als goed en kwaad, wetenschap met de natuur. “Helaas mis ik bij De Regt wel een beetje de twijfel,” zegt Bierman. “Hij lijkt nog in het klassiek fysische tijdperk te leven. En dus te denken dat de kennis die de wetenschap produceert ‘zekere’ kennis is.”

 

Bierman kan begrijpen dat een filosoof zo redeneert. Maar hij vindt dat totaal onzinnig voor echte wetenschappers zoals bijvoorbeeld natuurkundigen. Die accepteren dat er hooguit een ‘tijdelijke waarheid’ is, stelt Bierman. “Ik denk dat De Regt eigenlijk net zo'n gelover is als diegenen die hij met zijn boek bestrijdt. Kennelijk is zijn geloof zó sterk dat hij zelfs niet de moeite neemt om serieus wetenschappelijk onderzoek naar het paranormale te bespreken.” “Op grond van dat onderzoek kan de conclusie denk ik niet anders zijn dat de resultaten ervan sterk pleiten voor nader onderzoek naar dit soort verschijnselen. Tevens blijkt dat het erg moeilijk is om paranormale verschijnselen op commando op te roepen. Dat is op zich een gedegen wetenschappelijk argument om wantrouwig tegenover optredens als die van Char te staan. Helaas geeft De Regt geen enkel argument voor zijn bewering dat het allemaal wel goochelwerk zal zijn.” Bierman staat ook wantrouwig tegenover de manier waarop de media met het paranormale omgaan. “Ook media en wetenschap verdragen zich slecht omdat de media in hun angst voor ‘zappen’ niet van subtiele programma's houden en de wetenschap bijna altijd in haar uitspraken een slag om de arm houdt: Het zou zo kunnen zijn, maar misschien ook wel iets anders en hup daar gaan weer 100.000 kijkers naar een ander net.” Bierman raadt voor mensen die echt in wetenschappelijk onderzoek naar paranormale verschijnselen en de resultaten daarvan geïnteresseerd zijn de boeken van Dean Radin aan, een Amerikaans parapsycholoog.

 

 

dean radin

 

Dean Radin

 

 

 

27 november 2008

 

Home

 

 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 



 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

stats count


 

BREDA-EN-ALLES-DAAROMHEEN