Bron: BN-DeStem

 

Wat was er eerder,

de straat of haar huizen?

 

‘Architectonische onderduiker’

 

 

 

reigerstraat

 

1905. Mannen bij de poort van Reigerstraat 18.

 

 

Wat is er eerder, de straat of haar huizen? In de moderne planologie veelal die laatste.

 

Maar in oorsprong ontstond de straat waar de bebouwing haar de ruimte liet. Een aardige variant op die organische stratengroei is de Reigerstraat, die in ouderdom verre overtroffen wordt door haar bebouwing. Zoals u in een voorgaand verhaal ook kunt lezen, werd de straat pas zo'n twee eeuwen geboren nadat de heer van Breda met de bouw van zijn 14e-eeuwse woonkasteel zogezegd het zaadje had geplant. De ‘conceptie’ bestond eruit dat Jan I van Polanen-Breda (= Jan II van Polanen-Wassenaar) in de jaren 1350 een stenen woonhuis bouwde in het lege oevergebied tussen zijn waterfort in de Mark en de kapittelkerk waaruit later de Grote Kerk ontsproot. Archeologisch onderzoek in de jaren 1990 heeft uitgewezen dat dit woonkasteel een zaal was van zo'n tien bij twintig meter, die vier meter van de huidige straat af stond, bovenop een even grote kelder met een dubbel tongewelf. Zo'n zaal was een kille bedoening en daarom lagen er twee kleine kamers met elk een haard achter. Deze Herberghe was Bredaas eerste en enige stenen huis en geloof maar dat het destijds een luxe van eenzame klasse was. Even verderop, waar nu het steegje naar de Kaatsbaan loopt, zijn in diezelfde periode blijkens archeologisch onderzoek nog enkele huizen gebouwd. Maar de ruimte tussen kerk en woonkasteel veranderde sneller in een kerkhof dan in een echte straat. Althans het straatdeel dat langs de noordelijke kerkmuur loopt, want de oostelijke kop (met de lage nummering) werd heel lang tot de Markt gerekend. Pas in de 17e eeuw werd het wat met die Reigerstraat. De aan de Nassaus gelieerde familie Van Renesse van Elderen had de Herberghe inmiddels met een verdieping en zijvleugels uitgebreid tot een U-vormig hofhuis, dat lange tijd als Bredaas aanzienlijkste woonpand gold, het Kasteel daargelaten. Het centrale deel van dit complex lag, evenals de Herberghe, op het huidige perceel nr. 22; de zijvleugels kwamen qua ligging overeen met de tegenwoordige huisnummers 18/20 en 24. In 1660 verkocht de familie het huis met optimale winst door het, volgens een nog steeds gangbare methode, op te splitsen. Op nr. 22 - dat tot in de vorige eeuw het Huis van Renesse cq. van Elderen is blijven heten - werd de Fransche School (een particuliere kostschool met vervolgonderwijs) gevestigd. De eigenaar vulde de ruimte tussen de voorgevel en de rooilijn op met een vier meter diepe voorbouw. Daarmee werd de oude voorgevel anno 1530 de nieuwe achtergevel van 1661. En elke keer als het pand voortaan een nieuwe voorgevel kreeg - voor het laatst in 1917 - bleef de originele voorgevel zo buiten schot. Vooral de bovenverdiepingen van de drie panden wemelen van zulke sporen, die verraden dat het middeleeuwse woonkasteel al zes eeuwen als een architectonische onderduiker in hen voortleeft. Of neem de toegangspoort naar de oude binnenplaats die vier eeuwen intact bleef op nr 18. In 1934 kreeg De Graanbeurs zijn huidige gevel. Maar wie daar nu van de straat naar de achterzaal gaat, loopt een eeuwenoude route.

 

 

 

28 november 2008

 

Home

 

 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 



 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

stats count


 

BREDA-EN-ALLES-DAAROMHEEN